Cement is een veelgebruikt bindmiddel voor mortel en beton. Bij verantwoord gebruik zijn de gezondheidsrisico’s goed te beheersen. Toch is het belangrijk om te weten dat cement na mengen met water een sterk alkalisch (basisch) mengsel vormt. Daardoor kan contact met huid en ogen irritatie veroorzaken.

Dit artikel geeft een overzicht van veiligheidsinformatie, speciaal voor particuliere gebruikers, gebaseerd op professionele richtlijnen.

Droog cement is een fijn poeder. Het vormt op zichzelf geen direct gezondheidsrisico, maar het is verstandig te voorkomen dat cementstof wordt ingeademd of ingeslikt. Ook is bescherming van de ogen tegen stof belangrijk.

Zodra cement met water wordt gemengd, ontstaat een cementmengsel met een hoge alkaliteit of pH-waarde (pH 12–13). De pH-waarde is een maat voor de zuurgraad van een oplossing. In de mengfase is het mengsel irriterend. Vermijd daarom contact met huid en ogen bij het maken en verwerken van verse mortel- of betonspecie totdat de specie is verhard.

Cement is een fijn poeder en kan daarom gemakkelijk verwaaien. Bij het legen van een cementzak boven een speciekuip komt in de praktijk vaak stof vrij. Die fijne deeltjes kunnen hinderlijk zijn voor de luchtwegen. Een gezond werkklimaat begint daarom met het beperken van stof.

Stofvorming kan verminderd worden door rustig te werken en de valhoogte zo klein mogelijk te houden. Werk bij voorkeur buiten of in een goed geventileerde ruimte en gebruik, indien mogelijk, afzuiging. Bij stofvorming is een stofmasker (minimaal P2) verstandig. In professionele omgevingen wordt vaak gesproken over de MAC-waarde: de maximaal aanvaarde concentratie stof in de lucht. Voor cementstof is die waarde 10 mg/m³. Dit gaat uit van een continue belasting, maar ook bij kleinere klussen is goede ventilatie daarom zinvol.

Cementstof kan bij contact met de ogen ernstig letsel veroorzaken. Bescherm de ogen daarom met een stofbril, zeker bij het mengen en verwerken.

Komt er toch cementstof of een spat in het oog, spoel dan direct en grondig met veel water. Verwijder contactlenzen als dat lukt en neem daarna zo snel mogelijk contact op met een arts.

Klachten als gevolg van werken met cement betreffen meestal huidirritatie door contact met verse specie. De beton- of mortelspecie kan door de hoge pH-waarde de natuurlijke huidvetten aantasten, waardoor de huid uitdroogt en kwetsbaar wordt. Daarnaast kan specie vocht aan de huid onttrekken. Door zand en cementkorreltjes kan ook een schurend effect ontstaan, met kleine wondjes of schaafplekjes als gevolg.

De beste preventie is eenvoudig: voorkom contact tussen huid en verse mortel- of betonspecie. Draag waterdichte werkhandschoenen (bijvoorbeeld van neopreen), bij voorkeur met een katoenen voering. Draag werkkleding die het lichaam volledig bedekt en trek die na het werk uit. Werk niet door met kleding die met specie is doordrenkt, omdat dan snel langdurig en schurend huidcontact ontstaat. Een handcrème kan helpen om uitdroging te beperken. Houd cement altijd buiten het bereik van kinderen.

Bij inslikken van cement kan irritatie ontstaan aan mond, keel en slokdarm. Spoel de mond ruim met water en drink water. Raadpleeg een arts als klachten aanhouden.

Op de verpakking van cement staan gevarenpictogrammen en veiligheidsadviezen. Die geven aan welke risico’s er zijn (bijvoorbeeld irritatie of bijtende werking bij contact met ogen en huid) en welke maatregelen genomen moeten worden. Volg altijd de aanwijzingen op de verpakking en bewaar cement in de oorspronkelijke verpakking, buiten het bereik van kinderen.

De volgende symbolen kunnen voorkomen:

CE-markering staat voor Conformité Européenne. Het is een merkteken waarmee een producent duidelijk maakt dat zijn product voldoet aan de Europese wetgeving rondom veiligheid, gezondheid, milieu en consumentenbescherming.

Dit is een pictogram die je op de verpakking van cement tegenkomt. Het geeft aan dat er gevaarlijke, schadelijke en irriterende stoffen in de verpakking zitten. Opname via de mond of contact met de huid levert direct irritatie op en oogcontact kan schade opleveren.

Dit is een waarschuwingssignaal dat staat voor corrosief of bijtend. Een product met dit symbool heeft een schadelijk effect op lichaamsweefsels als huid, ogen en slokdarm en kan ernstige brandwonden en oogletsel veroorzaken. Bij gebruik van materialen met dit pictogram dienen er beschermde handschoenen en kleding te worden gedragen.

Dit symbool waarschuwt voor ernstige gezondheidsrisico’s op lange termijn. Het kan zijn aangebracht op verpakkings- en veiligheidsbladen van cement met gerecycled concrete fines en cement met gecalcineerde klei. Die cementen kunnen kwarts (zand) bevatten en door de fijnheid van het cement gaat het dan om respirabel kwarts dat als carcinogeen is geclassificeerd.

Ondanks dat dit waarschuwingssymbool ook op sommige consumentenproducten zoals stickerverwijderaar en lampolie staat moet de waarschuwing serieus worden genomen en moet net als bij alle andere cementen een stofmasker worden gebruikt om inademen van cementstof te voorkomen.

Op cementzakken en (bij levering) afleverbonnen staat daarnaast doorgaans een houdbaarheidstermijn. Die datum is relevant in relatie tot chroom (VI), zoals hieronder verder wordt toegelicht.

In mortel en specie kan oplosbaar chroom (VI) bij sommige mensen een allergische reactie veroorzaken in de vorm van cementeczeem. Om verwerkers beter te beschermen geldt Europese regelgeving: het is verboden cement of cementhoudende preparaten in de handel te brengen of toe te passen als de gehydrateerde vorm meer dan 0,0002% oplosbaar chroom (VI) bevat (berekend over de droge massa van het cement). Deze maatregel verlaagt het risico op allergische reacties, maar heeft geen invloed op de alkaliteit van het cementmengsel. Beschermingsmaatregelen blijven dus noodzakelijk.

Chroom (VI) is bij cement niet volledig te verwijderen. In de praktijk wordt bij veel cementsoorten een reductiemiddel toegepast dat oplosbaar chroom (VI) omzet naar een vorm die minder risico geeft op allergische reacties. De werking van dit reductiemiddel is echter niet onbeperkt. Daarom staat op cementzakken en afleverbonnen een houdbaarheidstermijn: na die datum mag het cement niet meer worden verkocht en wordt het afgeraden het nog te gebruiken.

Voor particuliere gebruikers betekent dit: koop cement dat ruim binnen de houdbaarheidsdatum valt, gebruik aangebroken zakken bij voorkeur snel op en gebruik geen cement dat over de datum is. Bij twijfel is het verstandig een nieuwe zak te gebruiken.

Let op: leren schoenen en handschoenen kunnen door het looiproces geringe hoeveelheden chroom bevatten. Mensen met chroomgevoeligheid kunnen daarop reageren. Ook kunnen andere bouwmaterialen irritatie veroorzaken; verwar dat niet automatisch met cementeczeem. Neem bij twijfel contact op met een arts.

Bij inademing van cementstof is frisse lucht het belangrijkste. Bij oogcontact: spoel direct met veel water, verwijder contactlenzen en neem contact op met een arts. Bij inslikken: mond spoelen met 2 à 3 glazen water en veel water of melk drinken. Bij huidcontact: cement verwijderen met water en een doek, daarna goed naspoelen totdat de irritatie verdwijnt. Bij aanhoudende klachten is het verstandig een arts te raadplegen.

Cement is een betrouwbaar en veelzijdig bouwmateriaal. Met eenvoudige voorzorgsmaatregelen, zoals stof beperken, huid- en oogcontact vermijden en passende bescherming gebruiken, kan ook de particuliere gebruiker veilig met cement werken.