INHOUDSOPGAVE
7.1 Introductie
De prestaties en duurzaamheid van een betonconstructie worden niet uitsluitend bepaald door het ontwerp en de gekozen betonsamenstelling. Ook het transport van de betonspecie, de verwerking (in de fabriek of op de bouwplaats) en een zorgvuldige nabehandeling zijn van essentieel belang. Onjuiste behandeling tijdens een van deze fasen kan leiden tot onder meer ontmenging, onvoldoende verdichting, scheurvorming en/of een verminderde technische levensduur. Een goede afstemming van ontwerp, betonsamenstelling en uitvoering is noodzakelijk om de beoogde kwaliteit van het beton in de praktijk te realiseren. In dit hoofdstuk bespreken we enkele belangrijke aspecten en eisen ten aanzien van het transport en de verwerking van betonspecie en de nabehandeling van beton.
7.2 Transport en aflevering
De uitlevering, berekend op basis van de volumieke massa van verdichte betonspecie en de afgewogen grondstoffen, mag maximaal 30 liter per m3 afwijken.
Bij aankomst op de bouwlocatie moet betonspecie de overeengekomen consistentie hebben en nog gedurende minimaal 30 minuten behouden. Voor het lossen moet de betonspecie, bij levering in een truckmixer, nog minimaal een minuut intensief worden gemengd.
Tenzij er een vertrager wordt gebruikt moet betonspecie in de regel binnen een uur na aanmaak zijn verwerkt; bij het mechanisch in beweging houden van de betonspecie moet de verwerking binnen 2 uur plaatsvinden.
Het corrigeren van de consistentie op de bouwplaats mag uitsluitend worden gedaan door of onder toezicht van de betontechnoloog van de producent.
Zie voor mogelijke transportmethoden en aandachtspunten onderstaande tabel.

7.3 Verdichten
Verdichten is het proces waarbij de tijdens het mengen, transporteren en storten ingesloten lucht uit de betonspecie wordt verwijderd. Een goede verdichting is essentieel voor het bereiken van de beoogde sterkte, dichtheid, technische levensduur en oppervlaktekwaliteit van beton. Bij het ontwerp van betonconstructies wordt er impliciet van uitgegaan dat het beton volledig is verdicht. Onvoldoende verdichting kan leiden tot een aanzienlijke vermindering van de druksterkte en levensduur van het verharde beton.
Verse betonspecie bevat meestal 5 tot 15 % V/V lucht. Hoe lager de consistentieklasse hoe meer lucht; aardvochtige betonspecie kan zelfs meer dan 20 % lucht bevatten. Afgezien van zelfverdichtend beton verdwijnen de meeste luchtbellen niet vanzelf. Door trillingen wordt de inwendige wrijving tussen de deeltjes tijdelijk verminderd en wordt de specie vloeibaarder, waardoor luchtbellen kunnen opstijgen en ontsnappen.
De invloed van verdichting op de uiteindelijke betoneigenschappen is groot. Luchtinsluitingen verminderen niet alleen de druksterkte, maar verhogen tevens de permeabiliteit van het beton. Hierdoor kunnen water, chloriden en andere schadelijke stoffen makkelijker binnendringen, wat de duurzaamheid negatief beïnvloedt. Ook de hechting tussen beton en wapening is lager wanneer er onvoldoende verdichting plaatsvindt. Bij zichtbeton leidt dit bovendien tot grindnesten, luchtbellen en andere esthetische en/of duurzaamheidstekortkomingen.
Uitgaande van de vuistregel dat iedere procent extra lucht boven 2 % V/V ongeveer 5 % verlies aan druksterkte veroorzaakt is er bij 10 % lucht sprake van een ongeveer 40 % lagere druksterkte. Ook uit constructief oogpunt is goed verdichten dus essentieel.
Gangbare verdichtingsmethoden zijn opgenomen in onderstaande tabel.

Volgens de normatieve bijlage A van NEN 8670 moet betonspecie worden verdicht met behulp van een trilnaald, trilbalk, bekistingstrillers of triltafels of schoktafels. Trilnaalden zijn alleen toegestaan bij platen die dikker zijn dan 150 mm in het geval van consistentieklasse C1 (aardvochtig) en platen dikker dan 100 mm in het geval van consistentieklassen S2 (half plastisch) t/m F5 (vloeibaar).
In de praktijk is de trilnaald verreweg het meest gebruikte hulpmiddel voor verdichting van betonspecie op de bouwplaats. Voor een effectieve verdichting wordt de trilnaald snel en vrijwel verticaal in het beton gebracht. De trilnaald blijft op één positie totdat luchtbellen niet langer aan het oppervlak verschijnen en het oppervlak gelijkmatig glanzend is. Vervolgens wordt deze langzaam uit het beton getrokken zodat het ontstane gat zich volledig kan sluiten.
De afstand tussen twee insteekpunten moet ongeveer 1,5 maal de werkingsstraal van de trilnaald bedragen, zodat er steeds een overlap is met de vorige verdichte zone. Bovendien moet de trilnaald ongeveer 10 cm in de onderliggende betonlaag doordringen zodat beide lagen met elkaar worden verbonden.
Onderstaande tabel geeft een indicatie van het effectieve werkgebied van een trilnaald als functie van de diameter van de trilnaald.

Praktische richtlijnen voor het verdichten:
- Stort het beton in lagen van maximaal 30 tot 50 cm (maximaal de lengte van de trilnaald);
- Breng de trilnaald snel in en trek deze langzaam terug;
- Laat werkingsgebieden elkaar overlappen;
- Vermijd contact met bekisting en wapening;
- Gebruik de trilnaald niet om beton te verplaatsen.
Soms worden verdichtingsmethoden gecombineerd. De keuze van de verdichtingsmethode hangt sterk af van de consistentieklasse, de wapeningsdichtheid en de vorm van het element.
In de praktijk komt onderverdichten veel vaker voor dan oververdichten. Hoe lager de consistentieklasse hoe groter het risico op onderverdichten; bij hogere consistentieklassen neemt het risico op oververdichten (ontmenging) toe.
Onder bepaalde omstandigheden kan naverdichten de kwaliteit van beton verder verbeteren. Hierbij wordt de betonspecie enige tijd na de eerste verdichting opnieuw getrild, maar voordat het verhardingsproces te ver is gevorderd. Hierdoor kunnen lucht- en waterholtes onder wapening sluiten en eventuele zettingsscheuren worden gedicht. Naverdichten wordt vooral toegepast bij (de bovenste 50 cm van) hoge wanden, kolommen en andere constructiedelen waarbij zetting van de betonspecie gedurende langere tijd kan optreden. Het tijdstip van naverdichten is afhankelijk van de specie-eigenschappen en weersomstandigheden en vereist vakmanschap.
Zelfverdichtend beton (ZVB) vormt een uitzondering op de gebruikelijke verdichtingsmethoden. Dankzij de speciale samenstelling vloeit dit beton onder zijn eigen gewicht door de bekisting en rond de wapening zonder toepassing van mechanische trilapparatuur. Wel moet erop worden toegezien dat ontmenging wordt voorkomen en dat de verwerkbaarheid gedurende de stort behouden blijft. Om ontmenging te voorkomen moet niet alleen de vrije valhoogte (net als bij lagere consistentieklassen) worden beperkt (maximaal 1,5 tot 2 meter), maar ook de vloeiafstand (maximaal 5 tot 10 meter).
Het doel van verdichten is zoals eerder besproken het verwijderen van ongewenste grotere luchtinsluitingen als gevolg van het mengen, transporteren en storten. De met behulp van een luchtbelvormer ingebrachte luchtbelletjes blijven bij normaal en correct verdichten grotendeels in de betonspecie zitten. In tegenstelling tot ingeslagen lucht verlagen deze zeer fijne en gelijkmatige verdeelde luchtbelletjes juist de permeabiliteit van beton door het onderbreken van capillaire poriën.
7.4 Nabehandeling
Jong beton moet worden nabehandeld ter voorkoming van uitdroging en worden beschermd ter voorkoming van beschadigingen. Nabehandelen kan door de bekisting te laten staan, betonspecie af te dekken met plastic folie of natte doeken, de specie nat te houden of door een curing compound te gebruiken. De nabehandeling moet direct na het afwerken van het beton, of in het geval van een bekist oppervlak na het storten en verdichten van betonspecie, beginnen. Bij vloeren kan het noodzakelijk zijn om een tijdelijke nabehandeling toe te passen voorafgaand aan de afwerking, zeker wanneer beton weinig bleeding vertoont en/of er sprake is van hoge temperaturen, wind en/of droge lucht.
Om vorstschade te voorkomen moet zeer jong beton worden beschermd tot een sterkte van minimaal 5 N/mm2 is bereikt. Het verse betonoppervlak moet ook minimaal een dag tegen regen worden beschermd. Grote temperatuurspanningen moeten worden voorkomen door het nemen van adequate maatregelen zoals het aanbrengen van isolatie na ontkisten in de winter en het voorkomen van sterke eenzijdige opwarming door zoninstraling. Bij dikke constructies moeten er verhardingsbeheersingsmaatregelen worden genomen. Voorkom trillingen in de buurt van zeer jong beton.
In EN 13670, de Europese norm voor het vervaardigen van betonconstructies, zijn vier nabehandelingsklassen gedefinieerd, waarvan in Nederland (uitgezonderd milieuklasse X0) uitsluitend de nabehandelingsklassen 3 en 4 van toepassing zijn:
Nabehandelingsklasse 3: nabehandelen totdat minimaal 50 % van de gespecificeerde karakteristieke druksterkte is bereikt;
Nabehandelingsklasse 4: nabehandelen totdat minimaal 70 % van de gespecificeerde karakteristieke druksterkte is bereikt.
Volgens NEN 8670 (Aanvullende voorschriften bij NEN-EN 13670: Het vervaardigen van betonconstructies) moet beton (uitgezonderd milieuklasse X0) ten minste zijn nabehandeld conform nabehandelingsklasse 3. In een opmerking in NEN 8670 wordt hierbij aangegeven dat moet worden uitgegaan van de werkelijke 28-daagse karakteristieke druksterkte van het toe te passen betonmengsel. Deze opmerking is van belang omdat bij lage sterkteklassen de milieuklasse maatgevend kan zijn voor de sterkte; het hanteren van de ‘gespecificeerde karakteristieke druksterkte’ zou dan een te korte nabehandelingsduur opleveren.
NEN 8005 geeft in een opmerking bij de milieuklassen XF3 en XF4 aan dat voor vloeren en wegen een minimum klinkergehalte van 50 % wordt aanbevolen in combinatie met nabehandelingsklasse 4.
Bij nabehandeling gaat het om de kwaliteit en dus de druksterkte in de oppervlaktezone. De druksterkte in de oppervlaktezone kan worden geschat op basis van de methode Gewogen Rijpheid (waarbij de temperatuurmeting maximaal 10 mm onder het oppervlak moet plaatsvinden), op basis van verhardingskubussen met temperatuurregeling of met een gekalibreerde terugslaghamer. Als minder nauwkeurig alternatief kan gebruik worden gemaakt van de volgende tabellen.
De benodigde nabehandelingsduur per nabehandelingsklasse kan worden ingeschat op basis van de sterkteontwikkeling van beton bij 20 °C. In NEN-EN 206 is de sterkteontwikkeling verdeeld in vier categorieën op basis van de verhouding tussen de gemiddelde druksterkte na 2 dagen en na 28 dagen:

Voor het gebruik van de volgende tabellen moet de sterkteontwikkeling van het na te behandelen beton bekend zijn. De sterkteontwikkeling is zowel afhankelijk van de soort en sterkteklasse van het cement als van de water-cementfactor. Hoe hoger de water-cementfactor hoe lager de factor r.
Beton op basis van hoogovencement CEM III/B 42,5 N kan zowel een trage als een gemiddelde sterkteontwikkeling hebben. Beton op basis van portlandcement CEM I 42,5 R kan zowel een gemiddelde als een snelle sterkteontwikkeling hebben. Beton op basis van een CEM I 52,5 R heeft een snelle sterkteontwikkeling.
Voor nabehandelingsklasse 3 geldt onderstaande tabel:

Voor nabehandelingsklasse 4 is onderstaande tabel van toepassing:

Voor beide tabellen geldt dat de tijd bij een temperatuur beneden de 5 °C niet wordt meegeteld voor de nabehandelingsperiode.
7.5 Beperken van biologische aangroei
Biologische aangroei, in de vorm van een (door schimmels zwartkleurige) biofilm, algen of in een later stadium mossen, is vanuit het oogpunt van het uiterlijk meestal niet wenselijk en het kan in uitzonderlijke gevallen ook schadelijk zijn voor het beton. In CROW-CUR Aanbeveling 125 worden aanwijzingen gegeven om biologische aangroei zoveel mogelijk te beperken. In de aanbeveling worden twee klassen beschreven voor de mate van aangroei: aangroeiklasse A: geringe kans op aangroei en aangroeiklasse B: gematigde kans op aangroei. De te nemen maatregelen zijn samengevat in onderstaande tabel.

7.6 Zomer en winter
7.6.1 Zomer
Een hogere specietemperatuur leidt tot een snellere afname van de verwerkbaarheid. Daardoor neemt de beschikbare tijd voor het storten, verdichten en afwerken van het beton af. Ook het aansluiten van een nieuwe stort op een eerder aangebrachte laag (‘nat-in-nat’) wordt hierdoor kritischer. Bij storten onder zomerse omstandigheden moeten daarom passende maatregelen genomen worden om een goede betonkwaliteit te realiseren. Mogelijke maatregelen zijn:
- De specietemperatuur zo laag mogelijk houden, zowel vóór als tijdens de verwerking. Dit kan onder meer door gebruik van gekoelde grondstoffen, het beperken van transport-, wacht- en pomptijden, en het vermijden van direct zonlicht op truckmixers, pompleidingen en het betonwerk. Het kan zinvol zijn om vroeg in de ochtend of laat in de avond te storten.
- Toepassen van vertragende hulpstoffen en een traag cement.
- De stortvolgorde aanpassen, zodat stortfronten minder lang open blijven liggen.
- Een specie met een hogere consistentie toepassen.
- Indien nodig een verdichtingsintensiteit toepassen die past bij een lagere consistentieklasse.
De nabehandeling vraagt ook extra aandacht. De nabehandelingsduur neemt af bij oplopende temperaturen maar bij hoge temperaturen kan, zeker in combinatie met wind en een lage luchtvochtigheid, zeer snel water uit het beton verdampen. Het kan noodzakelijk zijn om nog voor de afwerking een tijdelijke vorm van nabehandeling toe te passen.
7.6.2 Winter
Er moet gebruik worden gemaakt van de weerfase-aanduiding zoals opgenomen in NEN 8670 en wordt gebruikt in weerberichten voor de bouw:

Een besluit om betonspecie te kunnen storten bij weerfasen hoger dan 1 moet voor het invallen van de winter zijn genomen. Op het werk moet voldoende afdek- en isolatiemateriaal aanwezig zijn en apparatuur voor het sneeuw- en ijsvrij maken van bekisting en wapening.
In de volgende tabel staan de te nemen maatregelen per weerfase.

7.7 Gewogen rijpheid
7.7.1 Principe
De sterkteontwikkeling van beton wordt in belangrijke mate bepaald door de temperatuur tijdens het verharden. Bij hogere temperaturen verloopt de hydratatie van cement sneller, waardoor het beton sneller sterkte ontwikkelt. Omgekeerd verloopt de sterkteontwikkeling bij lage temperaturen trager. Met de methode gewogen rijpheid wordt dit temperatuureffect gekwantificeerd en kan de druksterkte van jong beton worden ingeschat op basis van het gemeten temperatuurverloop en een eerder opgestelde ijkgrafiek voor de betreffende betonsamenstelling. Deze methode wordt in Nederland toegepast volgens de door De Vree ontwikkelde aanpak en is vastgelegd in NEN 5970.
Het uitgangspunt van de methode is dat een bepaalde betonsamenstelling bij een gelijke (cumulatieve) gewogen rijpheid steeds ongeveer dezelfde druksterkte bereikt, ongeacht de combinatie van tijd en temperatuur waarmee die rijpheid is bereikt. De gewogen rijpheid combineert daarom de verhardingsduur met de betontemperatuur in één kengetal. Daarbij wordt rekening gehouden met de temperatuurgevoeligheid van het gebruikte cement. Hiervoor wordt een zogeheten C-waarde gebruikt. Hoe hoger deze waarde, hoe sterker de invloed van temperatuurveranderingen op de sterkteontwikkeling.
Voor het maken van een ijkgrafiek (zie hoofdstuk 8) worden van minimaal 5 kubussen de gewogen rijpheid en de druksterkte bepaald. De druksterkteresultaten worden uitgezet tegen de logaritme van de gewogen rijpheid. Elke betonsamenstelling heeft een eigen ijklijn; wijzigingen in betonsamenstelling, vooral wijziging van cement en/of watercementfactor, leiden tot een nieuwe relatie tussen rijpheid en sterkte.
In de praktijk worden tijdens het verharden temperatuurmetingen uitgevoerd met thermokoppels of digitale sensoren die in het beton zijn aangebracht. Uit het geregistreerde temperatuurverloop wordt continu de gewogen rijpheid berekend. Door deze waarde te vergelijken met de ijklijn kan op elk gewenst moment een schatting worden gemaakt van de in het beton (ter hoogte van het meetpunt) aanwezige druksterkte. Hierdoor kan goed worden vastgesteld wanneer een constructie voldoende sterkte heeft bereikt voor bijvoorbeeld ontkisten, belasten, het beëindigen van de nabehandeling of het opheffen van wintermaatregelen.
Een belangrijke beperking is dat de methode alleen gebruikt kan worden met een actuele ijklijn die specifiek voor het toe te passen mengsel is opgesteld. Daarnaast is de methode alleen bruikbaar voor de vroege sterkteontwikkeling. Een hoge verhardingstemperatuur versnelt de sterkteontwikkeling maar levert op langere termijn juist een lagere druksterkte op. Andersom leveren lagere temperaturen juist hogere eindsterkten op. Gewogen rijpheid is daarom vooral een hulpmiddel voor de eerste dagen na het storten. Als vuistregel kan worden aangehouden dat de methode bruikbaar is tot maximaal de druksterkte die de betreffende betonsamenstelling na 7 dagen bij 20 ° bereikt.
7.7.2 Berekening gewogen rijpheid
De rijpheid kan als volgt worden berekend:

Waarin:
Rg = de gewogen rijpheid van het beton na een uur;
T = de gemiddelde temperatuur van het beton in dat uur (in °C);
C = de C-waarde van het gebruikte cement of bindmiddel.
Per uur moeten er minimaal drie temperatuurmetingen worden gedaan. De gewogen rijpheid moet over tijdsintervallen van maximaal een uur worden berekend. In onderstaande tabel wordt een voorbeeld gegeven voor de berekening van de gewogen rijpheid en de cumulatieve gewogen rijpheid. Met behulp van een bijpassende actuele ijkgrafiek voor het betreffende mengsel kan worden bepaald welke druksterkte hoort bij een bepaalde cumulatieve gewogen rijpheid.

7.7.3 Gebruik van een ijkgrafiek
In onderstaande figuur wordt een voorbeeld van een ijkgrafiek gegeven. Wanneer bijvoorbeeld voor het ontkisten een druksterkte nodig is van 14 N/mm2 dan is volgens onderstaande ijkgrafiek een (cumulatieve gewogen) rijpheid nodig van ongeveer 1000 °Ch. Hiervoor is de ijklijn gebruikt, die met de grootte van de processtandaardafwijking (in dit voorbeeld 2,5 N/mm2) naar beneden is verschoven ten opzichte van de door de meetpunten getrokken regressielijn. Dit is de gebruikelijke werkwijze voor gewapend beton. Voor voorgespannen beton moet de ijklijn met 1,5 x de processtandaardafwijking worden verschoven.
De exacte waarde kan ook uit de regressielijn worden berekend, waarbij we de benodigde druksterkte moeten verhogen met de processtandaardafwijking (14 + 2,5):
16,5 = 10,96·Ln(x) – 59,073 -> Ln(x) = (16,5+59,073)/10,96 -> x = e6,8953 = 988 °Ch. Volgens het voorbeeld in de vorige paragraaf is de benodigde druksterkte van 14 N/mm2 dus bereikt binnen 13 uur.

Voor het gebruik van een ijkgrafiek geldt:
- Meet de temperatuur in de constructie op kritische plaatsen:
- Daar waar de laagste temperaturen worden verwacht;
- Daar waar de meeste belasting wordt verwacht;
- Voor bepaling van de nabehandelingsduur: maximaal 10 mm onder het oppervlak.
- Stel de juiste C-waarde in die hoort bij de ijkgrafiek.
- Start de meting pas als de stort van het betreffende bouwonderdeel is afgerond.
- Extrapolatie is niet toegestaan; de ijkgrafiek is alleen geldig tussen het laagste en hoogste meetpunt (die maximaal 16 N/mm2 uit elkaar mogen liggen).
- Een ijkgrafiek is geldig voor één specifieke betonsamenstelling van één specifieke productielocatie.
- Een ijkgrafiek heeft een beperkte geldigheid. De ijkgrafiek moet minimaal eenmaal per twee weken worden gecontroleerd met behulp van minimaal één betonkubus (te spreiden over het bereik van de grafiek). Binnen een periode van drie maanden mag bij geringe productie ook bij levering een controle worden uitgevoerd. Zonder controle vervalt na drie maanden de ijkgrafiek.
7.8 Verhardingsbeheersing
Onder verhardingsbeheersing verstaan we het geheel van maatregelen waarmee de temperatuurontwikkeling, sterkteontwikkeling en spanningsopbouw in jong beton worden gesimuleerd, bewaakt en zo nodig gestuurd.
Tijdens de hydratatie van cement komt warmte vrij. Vooral bij massieve constructiedelen, zoals funderingsblokken, dikke vloeren en zware wanden, kan deze warmteontwikkeling aanzienlijk zijn. De temperatuur in de kern van het beton kan daardoor veel hoger worden dan aan het oppervlak. Door deze temperatuurverschillen ontstaan inwendige spanningen, die kunnen leiden tot ongewenste scheurvorming. Maar ook in dunne vloeren kunnen thermische krimpscheuren ontstaan, bijvoorbeeld wanneer op een warme zonnige dag in het voorjaar het verhardende beton een relatief hoge temperatuur bereikt en tijdens de daarop volgende koude nacht snel en sterk afkoelt, terwijl de treksterkte van het beton nog zeer laag is.
Naast het beperken van scheurvorming biedt verhardingsbeheersing nog andere voordelen. Door de temperatuur- en sterkteontwikkeling te volgen, kan beter worden vastgesteld wanneer veilig kan worden ontkist, ontspannen of verder gebouwd. Ook kan vooraf worden beoordeeld of een gekozen betonsamenstelling zal voldoen aan de eisen ten aanzien van maximale temperatuur en sterkteontwikkeling.
De grootste risico’s ontstaan bij massieve constructiedelen meestal niet door de maximale temperatuur zelf, maar door de temperatuurverschillen binnen de constructie en tussen het beton en de omgeving. Terwijl de warme kern van een constructie nog wil uitzetten of nauwelijks krimpt, koelen de buitenzones sneller af en proberen deze te verkorten. Wanneer deze vervormingen worden verhinderd door de rest van de constructie, de ondergrond of aangrenzende bouwdelen, ontstaan trekspanningen. Jong beton heeft in deze fase nog een beperkte treksterkte, waardoor scheuren kunnen ontstaan. De kans hierop neemt toe naarmate de constructie dikker is, het cement meer warmte ontwikkelt, de buitentemperatuur lager is of de krimp van de constructie sterker wordt verhinderd.
Om te hoge temperaturen en temperatuurgradiënten te voorkomen kan allereerst de betonsamenstelling worden aangepast. Een lager cementgehalte en het gebruik van cement met een lage hydratatiewarmte kan de warmteontwikkeling aanzienlijk beperken. Bij zeer massieve constructies wordt soms actieve koeling toegepast met ingestorte koelbuizen waardoor water circuleert.
Temperatuurverschillen tussen de kern en de buitenzijde kunnen worden beperkt door het afkoelen van de buitenzijde te vertragen, bijvoorbeeld door gebruik van isolerende bekisting, isolatiematten of het langer laten zitten van de (houten) bekisting. Ook een zorgvuldig gekozen ontkistingsmoment is belangrijk. Wanneer isolatie of bekisting te vroeg wordt verwijderd, kan het temperatuurverschil tussen kern en oppervlak plotseling sterk toenemen. Daarnaast kan een gefaseerde stortvolgorde helpen om temperatuurpieken en temperatuurgradiënten te beperken.
Voor verhardingsbeheersing wordt veel gebruik gemaakt van rekenmodellen waarin onder andere de adiabaat van het betonmengsel, de constructieafmetingen, de bekisting, isolatie en de verwachte weersomstandigheden worden meegenomen. Voor een eerste grove indicatie van de te verwachten warmte- en sterkteontwikkeling, het risico op scheurvorming en de te verwachten scheurwijdte kan gebruik worden gemaakt van de Android app Mass Concrete van het Cement&BetonCentrum.

